Polecenia administracyjne – su, sudo, shutdown, who, finger, passwd, fsck, mkfs


meta: polecenia administracyjne, su, sudo, shutdown, who, finger, passwd, fsck, mkfs


Wkraczamy właśnie w świat z którego Linux jest najbardziej znany. Administracja w nim jest czymś bardzo rozbudowanym i wartym nauki. Osobiście uważam, że każdy użytkownik powinien chociaż przeczytać o tym zagadnieniu. Nie mam zamiaru opisywać wszystkich zagadnień z tym związanych ponieważ jest to temat bardzo rozległy. Postaram się opisać rzeczy z których czasami zdarza mi się korzystać używając Kali Linux. Więcej jesteś w stanie znaleźć na stronie systemu, jego dokumentacji oraz książce w formie elektronicznej wydanej za darmo.

Konto administratora

Swoją przygodę z administrowaniem systemem zacznijmy od poznania kilku pożytecznych komend. Niektóre z nich będą potrzebowały uprawnień administratora dlatego na samym początku nauczymy się korzystać z tej opcji.

Od wersji 2020.1 w Kali Linux konto administratora jest wyłączone. Logujemy się przy pomocy konta zwykłego użytkownika. Aby uzyskać prawa administratora musimy skorzystać z polecenia sudo. Składnia polecenia wygląda następująco:

sudo nazwa polecenia

Wpisane w konsoli, na koncie zwykłego użytkownika, zapyta nas o hasło. Jeżeli nie zmienialiśmy standardowo stworzonego hasła dla naszego konta to wpisujemy kali. Dzięki temu otrzymamy możliwość korzystania z uprawnień administracyjnych. Zalecam posługiwać się nim bardzo ostrożnie i robić rzeczy po których jesteśmy pewni co otrzymamy.

Zamykanie systemu z konsoli

Ze względu na to, że system w wersji jako maszyna wirtualna posiada już zainstalowany interfejs graficzny dlatego dopiero teraz chcę pokazać w jaki sposób jesteśmy w stanie wyłączyć system przy pomocy polecenia. Drugim z powodów jest to, że aby móc skorzystać z tego polecenia musimy mieć uprawnienia administratora, a to jak je uzyskać poznaliśmy dopiero w tym artykule.

Aby zamknąć system korzystając z konsoli należy użyć polecenia shutdown -h now. Oczywiście przed tym poleceniem musi znaleźć się sudo, które zezwoli na wykonanie czynności zamknięcia systemu. Wpisz u siebie tak jak w przykładzie poniżej, pamiętając że w ten sposób zamkniemy naszą wirtualną maszynę:

sudo shutdown -h now

Co w pierwszym momencie mnie zaciekawiło w tym poleceniu gdy czytałem jego konstrukcje to ostatnie słowo now. Wyraz now z języka angielskiego na polski oznacza teraz. Całe polecenie można w związku z powyższym przetłumaczyć jako zamknij system teraz.

Opcje polecenia:

Spójrzmy na inne możliwości polecenia:

-c – cofa wcześniej wydane polecenie zamknięcia systemu

-t – wyłącza komputer po określonej liczbie sekund lub minut

-k – wysyła użytkownikowi komunikaty ostrzegawcze

-r – uruchamia ponownie komputer

-h – wyłącza komputer

-f – pomija sprawdzanie systemu plików

-F – wymusza sprawdzenie systemu plików

Przyglądając się dokładnie opcjom dostępnych w poleceniu shutdown zauważyć możemy opcję -r. Alternatywnie, aby uruchomić ponownie komputer możemy skorzystać z polecenia reboot bez jakichkolwiek opcji. Wymaga ono jedynie uprawnień administracyjnych.

Polecenie who

Poznajmy teraz polecenie, które przydaje się głównie administratorom, których praca polega na zarządzaniu użytkownikami łączącymi się zdalnie do systemu. Polecenie who wyświetla listę aktualnie zalogowanych użytkowników, dlatego przydaje się głównie do połączeń zdalnych.

Opcje polecenia

Zapoznajmy się z opcjami polecenia:

-a – wyświetla wszystkich użytkowników

-b – wyświetla datę i godzinę uruchomienia komputera

-i – wyświetla dokładną liczbę godzin przez jaką użytkownik był nieaktywny

-q – pokazuje nazwy oraz sumę zalogowanych użytkowników

Nim pokaże przykład chciałbym byś się chwilowo na tym poleceniu zatrzymał i poczytał trochę w podręczniku man. W przyszłości może się przydać. Patrząc po opcjach przedstawionych powyżej polecenie posłuży nam do pozyskania informacji o systemie. Ilości użytkowników jak i również kiedy i jak się logują. Na tym etapie dane tego typu wydawać się mogą bezużyteczne, ale w pewnym momencie będą nam potrzebne do opracowania albo strategi zabezpieczenia systemu albo ataku na niego.

kali@kali:~$ who
kali     tty7         2020-10-11 06:25 (:0)
kali@kali:~$ who -q
kali
# users=1
kali@kali:~$ 

Informacje o użytkownikach

Kolejnym poleceniem z jakim się zapoznamy jest finger. Służy ono wyświetlaniu informacji o użytkownikach. Spójrzmy na poniższy przykład.

kali@kali:~$ finger
Login     Name       Tty      Idle  Login Time   Office     Office Phone
kali      kali       tty7       10  Oct 11 06:25 (:0)
kali@kali:~$ finger kali
Login: kali                             Name: kali
Directory: /home/kali                   Shell: /bin/bash
On since Sun Oct 11 06:25 (EDT) on tty7 from :0
   10 minutes 51 seconds idle
No mail.
No Plan.
kali@kali:~$ 

Po uruchomieniu polecenia bez jakiejkolwiek opcji lub też nazwy użytkownika otrzymamy podstawowe informacje dotyczące wszystkich dostępnych kont.

Po wpisaniu polecenia dla konkretnego konta wyświetlany jest nasz login wraz z imieniem. W tym przypadku imię i login jest takie samo. Następnie wskazywane jest miejsce gdzie znajduje się katalog domowy oraz jaką powłokę standardowo mamy ustawioną i gdzie się znajduje. Trzecia linijka mówi o tym od której jesteśmy zalogowani. Dwie ostatnie informują, że nie mamy żadnych e-mail ani ustalonych planów.

Opcje polecenia finger

Komenda posiada jedną moim zdaniem wartą uwagi opcję którą przedstawiam poniżej, a po więcej zapraszam do podręcznika man.

-s – wyświetla informacje dotyczące nazwy, imienia, nr. terminala oraz od kiedy jesteśmy zalogowani

Zmiana hasła

Czasami może zdarzyć się iż aktualnie posiadane hasło do konta będziemy chcieli zmienić. Niezależnie od tego jaki tego powód będzie, trzeba umieć to zrobić. Posłużmy się poleceniem do zmiany hasła passwd.

kali@kali:~$ sudo passwd
[sudo] password for kali: 
New password: 
Retype new password: 
passwd: password updated successfully
kali@kali:~$ ^C
kali@kali:~$  

Tak naprawdę nie musimy korzystać z opcji sudo. W przypadku zmiany hasła dla zwykłego konta możemy wpisać passwd i podać nasze stare hasło, a następnie dwa razy nowe.

Naprawa dysków

Niejednokrotnie jako administrator, niezależnie od tego czy jest to nasz domowy komputer z systemem Linux czy też kilka komputerów, przyjdzie nam się zmierzyć z naprawą dysków. Linux posiada w sobie narzędzie służące temu celowi. Oczywiście do wykonania takiego zadania będą nam potrzebne uprawnienia administracyjne. Przy wykonywaniu tych czynności należy uważać na każdy krok na jaki się decydujemy ponieważ pomyłka może nas kosztować nawet mechanicznym uszkodzeniem dysku. My korzystamy z systemu wirtualnego dlatego jeżeli zamierzasz się trochę pobawić poleceniem polecam zrobić migawkę. Jak taką zrobić pisałem tutaj. Korzystając z tego polecenia polecam również wyłączyć środowisko graficzne jak to zrobić pisałem tutaj.

Polecenie fsck choć bardzo pomocne może też zaszkodzić.

fsck [opcja] [system plików]

Najważniejszą rzeczą o jakiej nie możemy zapomnieć jest to aby nie skanować dysków które są już zamontowane, czyli takich z których aktualnie korzystamy, ponieważ może to spowodować utratę czasem bardzo cennych danych. Polecenie zadziała bez jakichkolwiek argumentów, lecz jeżeli chcielibyśmy naprawić jakiś wydzielony dysk czy też partycję należy w miejscu [systemu plików] podać ścieżkę do urządzenia. Urządzenia znajdują się w katalogu dev. Jeżeli chcielibyśmy zeskanować pierwszą stworzoną partycję naszego dysku to najprawdopodobniej dostęp do niej wyglądać będzie następująco: /dev/hda1.

Opcje polecenia fsck

Kolejnym i ostatnim naszym punktem tego zagadnienia będą opcje które przedstawiam poniżej. W razie jakichkolwiek wątpliwości zapraszam do podręcznika man.

-a – skanowanie i naprawa odbywa się bez konieczności potwierdzenia

-A – sprawdza wszystkie systemy plików które umieszczone są w pliku /etc/fstab

-r – naprawa interaktywna

-R pomija główny system plików

-t – typ systemu plików do sprawdzenia – po podanie systemu plików zostanie on sprawdzony

-v – pokazuje wszystkie komunikaty

Formatowanie dysków i partycji

Ostatnim poleceniem jakie poznamy będzie mkfs. Polecenie nie skanuje i nie naprawia tak jak poprzednie, tylko formatuje system plików. Tutaj trzeba wiedzieć co się robi ponieważ w systemie Linux nie ma możliwości odzyskania skasowanych danych. Jeżeli nie jesteśmy pewni tego co robimy to nie róbmy tego.

mkfs [-V] [-t typ_fs] [opcje-fs] filesys [bloki]

Jak i u poprzednika najlepiej nie korzystać z polecenia na zamontowanych partycjach by nie uszkodzić mechanicznie dysku.

Opcje polecenia

Na koniec pozwolę sobie przedstawić kilka opcji polecenia.

-c – sprawdza w poszukiwaniu uszkodzonych bloków

-l plik – odczytuje listę plików z pliku

-t typ – określa typ systemu plików

-v – wyświetla komunikaty

Podsumowanie

Administracja systemem Linux jest to bardzo rozległy temat jak już pisałem na samym początku artykułu. To co tutaj opisałem jest małą częścią rozbudowanej całości. W internecie jest mnóstwo informacji z tym związanych, a co ważniejsze polecenia w każdym systemie są takie same, chociaż przyznam, że w niektórych przypadkach występują delikatne różnice. To co uważałem opisałem. Jeżeli masz ochotę i czujesz pewien niedosyt informacji polecam google. A ja zapraszam do dalszych materiałów.


meta: polecenia administracyjne, su, sudo, shutdown, who, finger, passwd, fsck, mkfs